|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||
 Didgeridoo De didgeridoo (of didjeridu, uitgesproken als didzjeriedoe) is een blaasinstrument, vooral bekend uit Australië waar de Aboriginals in Noord-Australië (Noordelijk Territorium) het instrument reeds duizenden jaren bespelen. Verhalen doen de ronde dat de didgeridoo al 40.000 jaar zou bestaan, enig bewijs is hiervoor echter niet aanwezig. De oudste bewijzen in de vorm van rotstekeningen in de Kakadu regio zijn zo'n 1000 tot 2000 jaar oud. En ook het verspreidingsgebied geeft aanleiding om aan te nemen dat de didgeridoo maximaal zo'n 1000 tot 2000 jaar oud is. De didgeridoo vindt zijn oorsprong in Noord-oost-Arnhemland in Noord-Australië. Didgeridoo is een typisch westerse naam. Er zijn twee gangbare theorieën waar de naam van didgeridoo vandaan kan komen. De eerste is dat het een onomatopee is, afgeleid van de klank die bij bepaalde ritmes klinkt, of dat het het antwoord was op de vraag "wat speel je", waarop de bespeler niet het instrument noemde, maar het ritme dat hij speelde. Maar het idee is ook te berde gebracht dat het zou kunnen zijn afgeleid uit het Iers, van de woorden "dúdaire" of "dúidire", met de betekenissen "trompetspeler; iemand die voortdurend een pijp rookt, blazer; persoon met een lange nek, luistervink, nieuwsgierig persoon; zoemer, neuriër, zanger" en "dubh", in de betekenis "zwart" (of "duth", "oorspronkelijke bewoner").[1] Bij de Aboriginals staat het instrument onder veel namen bekend, zoals: Yidaki, Yirdaki of Yaraki (Yolngu volk, Noordoost-Arnhemland), Magu (West-Arnhemland), Kanbi en Ihambilbing. Deze holle blaaspijp is tegenwoordig een door termieten (Mastotermes darwiniensis) uitgeholde eucalyptusboomstam of -tak, meestal stringybark, yellow box, Darwin wooly butt of Ironbark. Oorspronkelijk was de didgeridoo waarschijnlijk van bamboe (Bambusa arnhemica). Dit materiaal is veel makkelijker hol te maken, zeker in de tijd dat er nog geen goede metalen gereedschappen waren. Oude rotstekeningen laten ook de ringen zien die kenmerkend zijn voor bamboe, en traditioneel beschilderde instrumenten (zoals de didgeridoo die bovenaan deze pagina staat) laten vaak ringen zien die je doen herinneren aan de ringen die bamboe standaard al heeft. Vooral de instrumenten van Djalu Gurruwiwi hebben heel duidelijk deze ringen. En een van de traditionele namen voor de didgeridoo is ook "bamboo". De didgeridoo is een volksinstrument, traditioneel vaak voorzien van rarrk-motieven (arcering, streepjes-techniek, zie ook de didgeridoo bovenaan deze pagina) in aarde/oker kleuren. En ook relatief summiere beschilderingen in 1 of 2 kleurvlakken of met alleen ringen (Djalu didgeridoos) zijn vrij traditioneel. Voor toeristen zijn de didges vaak voorzien van dot paintings en felle kleuren. Grappig is dat de dot-painting techniek uit een streek in Australië komt (het centrale woestijngebied) waar traditioneel geen didgeridoo wordt gespeeld. Met name in de New Age-scene vertolkt hij de brommende oerstem van "Moeder Aarde". Hier hangt ook het verhaal aan vast, dat de aarde een soort basisklank heeft, die op die van een didge zou lijken die in de buurt van een C of een C# klank zit (waarschijnlijk afgeleid van de sa-grondtoon in Indiase raga's). Veel beginnende didgespelers vinden een C of C# didge ook de prettigste didge om mee te beginnen. In Europa, waar geen eucalyptus aanwezig is, wordt wel een uitgeholde berenklauw gebruikt om een didgeridoo uit te maken, maar in principe kan iedere holle buis (bamboe, PVC, enz.) van voldoende dikte (ca 4 cm binnendiameter) en lengte (1 tot 1,5 m) worden gebruikt als een didgeridoo. En ook van inheems hout worden didgeridoos gemaakt, vaak volgens de "stokbrood" methode. De stok wordt doormidden gezaagd en vervolgens worden beide helften uitgehold. Tenslotte worden beide delen weer aan elkaar verlijmd. Dit komt overeen met de manier waarop de Twentse midwinterhoorn gemaakt worden. Een nieuwe variant van de didgeridoo is de didjeribone, die is gemaakt van twee in elkaar geschoven PVC buizen. Hierdoor ontstaat een lichte variant die tijdens het spelen in lengte te verschuiven is en waardoor de toonhoogte is aan te passen. Goede didgeridoos hebben geen speciaal mondstuk nodig, d.w.z. het hout heeft precies de juiste vorm en diameter. Als dit niet zo is, dan wordt een mondstuk gemaakt van bijenwas dat gevormd kan worden door kneden/verwarmen. In de New-Age-scene wordt vaak beweerd dat de aboriginals de didgeridoo gebruiken o.a. om geluiden uit de omgeving en van dieren na te bootsen bij spirituele samenkomsten. Wat in de besloten samenkomsten (initiaties, riten) echt gebeurt wordt niet aan de buitenwereld (niet ingewijden) verteld, dus dat weten we gewoon niet. Bij corroborees (samenkomsten van Aboriginals om verhalen uit te wisselen of feest te vieren; waar wij 's avonds voor de TV zitten, moet je zonder TV toch iets anders doen, dus ga je muziek maken) wordt de didgeridoo gebruikt als ondersteuning van de zang en de clapsticks. Zoals David Blanasi ooit zei: "The Didgeridoo makes the singing strong". Solo didgeridoo hoor je traditioneel eigenlijk nooit. Waar bij een trompet met redelijk strak gespannen lippen wordt gespeeld, worden de lippen bij de didgeridoo veel losser gehouden, waardoor er een continue lage toon geproduceerd wordt bij het blazen. Door de lippen even iets strakker te spannen kun je een trompettoon krijgen. Traditioneel wordt die trompettoon in delen van Noord-oost-Arnhemland ook gebruikt (o.a. in Yirrkala). In Andere gebieden (o.a. Wugularr, West-Arnhemland) wordt deze toon weer nooit gebruikt. Bij het spelen wordt meestal ook een speciale ademhalingstechniek toegepast (circulaire ademhaling). Door met wangen, tong en kaak lucht naar buiten te persen kun je de toon aanhouden en tegelijkertijd door je neus inademen. Tijdens het spelen kunnen ook de stembanden worden benut. Zeker de betere spelers gebruiken de stem bijna continu, of om een voller geluid te krijgen, of om de hogere "calls"/"screams" tijdens het spel te maken. Europese verwanten zijn de Alpenhoorn (Oostenrijk en Zwitserland), gebruikt om signalen door te geven over grote afstanden, en de Nederlandse Midwinterhoorn, die reeds door de druïden werd gehanteerd en in Twente alleen tussen de Kerst en Driekoningen te horen is. De didgeridoo wordt overigens niet gebruikt om signalen over grote afstanden door te geven. Tegenwoordig kom je de didgeridoo ook tegen in moderne muziek. Bekende bands met didgeridoo zijn o.a. Yothu Yindi, Jamiroquai, Gjallarhorn en binnen Nederland Inner Strength en Omnia Ook zie je tegenwoordig veel zelfgemaakte didgeridoo's, zo zijn er zelfs mensen gespecialiseerd in het (na) maken van een didgeridoo. In Nederland is Hein Lichtenberg een bekende op dit gebied en maakt mooie exemplaren van onder andere robinia de keuzes van het hout zijn hierin belangrijk daar niet elke houtsoort hiervoor geschikt is vanwege splijten van het hout en natuurlijk zorgt de hardheid van het hout voor de klankkleur. |
|
||
| Deze tekst is zonder enige vorm van garantie beschikbaar onder de GNU Free Documentation License. Bron Wikipedia. | |||
| Helende Klanken • Telexstraat 21 • 5038 DJ Tilburg • Nederland • info@helendeklanken.nl • 06 48799523 • |